Kök hücreler
Kök hücreler, vücudumuzdaki doku ve organları oluşturan temel hücrelerdir (Resim-2). Henüz farklılaşmamış bu hücrelere, sınırsız bölünebilme, kendini yenileme, organ ve dokulara dönüşebilme yeteneği bahşedilmiştir.

Totipotent, pluripotent ve multipotent olmak üzere üç tür kök hücre vardır. Bir hücrenin totipotent olması, vücudun bütün organ ve dokularına inkılâp edebilmesi mânâsına gelir. Bu hücrelere plâsenta ve amnion kesesi zarları gibi embriyo dışı dokulara inkılâp edebilme kabiliyeti de verilmiştir. Totipotent hücreler, gelişmenin ileri safhalarında pluripotent hücrelere dönüştürülebilir. Pluripotent hücreler ise, totipotent hücreler gibi vücudun bütün hücrelerine olmasa da birçoğuna dönüşebilecek kabiliyetle donatılmıştır. Multipotent hücreler, gelişmenin daha ileri safhasına ait hücrelerdir ve hususi hücre tiplerine inkılâp ederler. Meselâ, multipotent bir kan hücresine diğer özelleşmiş kan hücrelerine dönüşme kabiliyeti verilmiştir.

Totipotent hücreler embriyonun en erken safhasındaki kök hücreler iken, pluripotent hücreler, embriyonun blastokist safhasından itibaren ceninde bulunabilen hücrelerdir. Multipotent hücreler ise, kordon kanı kök hücreleri ve yetişkin kök hücrelerdir. "Embriyonik kök hücre" (Resim-3 ve 4) olarak da isimlendirilen totipotent ve pluripotent kök hücreler hâlâ özelleşmemişlerdir. Ancak, bu hücrelerin elde edilmesi mevzuu, ciddi etik ve hukukî problemler sebebiyle birçok ülkede yasaklanmış durumdadır.

Bununla birlikte embriyonik kök hücre dışında yakın zamana kadar kök hücrenin sadece doğum esnasında bebeği anneye bağlayan kordon bağından elde edilebileceği düşünülüyordu (Resim-5). Kök hücre tedavisi mu'cizevî bir keşif olsa da, pek çok kişi, doğumundaki kordon bağının kaybolup gitmiş olması sebebiyle bu keşfe sevinememişti. Son zamanlarda gerçekleştirilen çalışmalarla süt dişlerinden hattâ 20 yaş dişlerinden bile kök hücre elde edilebileceği gösterilmiş ve bu ilmî keşif insanoğlu için bir ümit kaynağı olmuştur.


Dr. Songtao Shi, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Millî Sağlık Enstitüsü'nde (National Institute of Health) 2003 yılında yaptığı bir araştırmada, 6 yaşındaki kızının süt dişinde yetişkinlere nispeten daha çok canlı kök hücre olduğunu tespit etmiştir. Bu tespit, dünyada diş pulpası kök hücresi çalışmalarını başlatmıştır. Daha önce insan embriyosu üzerindeki çalışmalarda etik problemler yaşanırken, araştırmacılar için diş pulpasından kök hücre elde edilmesi artık daha sıkıntısız ve güvenli bir hâl almıştır. Özellikle, atılıp çöpe gidecek olan süt dişi ve 20 yaş dişleri kök hücre için eşsiz bir kaynak olmuştur. Bu dişlerin çekiminden sonra pulpa dokusu uygun bir metotla dişten ayrılır. Bu iş, süt dişlerinde daha kolaydır. Daimî dişlerde ise, çekim sonrası diş sert bir cisimle kırılarak pulpası çıkarılır. Bu şekilde elde edilen kök hücreler, gelecekte kullanılmak üzere dondurularak "diş bankası"nda yıllarca muhafaza edilebilmektedir.