Quipu/Khipu , Güney Amerika And Dağları bölgesindeki birçok kültür tarafından tarihsel olarak kullanılan tellerden yapılmış kayıt tekniğidir.

İnkaların yazılı bir dili yoktu. Ancak seleflerinden benzersiz bir bilgi kaydetme sistemi icat ettiler. Khipu veya quipu adı verilen bu antik “bilgisayar” MÖ 2600 yılına kadar uzanıyor. Khipu ilk bilgisayar gibiydi; bir tür hesap veya sayma makinesiydi.
Khipu, veri depolayan ve bilgi ileten düğümlü iplerden oluşan bir sistemdi. Antik And dünyasından kültürler bu sistemi binlerce yıl boyunca kullandılar.

Bir quipu genellikle pamuk veya devegil liflerinden oluşuyordu.
İnka halkı onları veri toplamak ve kayıt tutmak, vergi yükümlülüklerini izlemek, nüfus sayımı kayıtları, takvim bilgileri toplamak ve askeri organizasyon için kullandı.
Kordonlar, düğümler halinde kodlanmış sayısal ve diğer değerleri, genellikle on tabanlı bir konum sisteminde depoladı. Bir quipu'nun yalnızca birkaç veya binlerce teli olabilir.
Quipus'un konfigürasyonu "sicimli paspaslarla karşılaştırılmıştır. Arkeolojik kanıtlar ayrıca ince oyulmuş ahşabın renkli kordonların ekleneceği ve belki de daha sağlam bir taban olarak kullanıldığını göstermiştir.
Nispeten az sayıda quipu günümüze ulaşabilmiştir.

Belirsiz bir şekilde quipus olarak tanımlanabilen nesneler, arkeolojik kayıtlarda ilk olarak MS 1. bin yılda ortaya çıkar (tartışılan quipus çok daha eski olmasına rağmen.
Daha sonra Cusco Krallığı'nın ve daha sonra MS 1100'den 1532'ye kadar And Dağları boyunca gelişen İnka İmparatorluğu'nun yönetiminde önemli bir rol oynadılar.

Bölge İspanyol İmparatorluğu'na katıldıktan sonra, quipus'un yerini çoğunlukla Avrupa yazı ve sayı sistemleri aldı ve bazı quipu'lar putperest olarak tanımlandı ve yok edildi, ancak bazı İspanyollar quipu kayıt sisteminin sömürge yönetiminin ihtiyaçlarına uyarlanmasını destekledi ve bazı rahipler, quipus'un dini amaçlar için kullanılmasını savundu
Birkaç modern köyde quipus, yerel topluluk için önemli öğeler olmaya devam etti. Birçoğu türbelerde saklandığından, kaç tane sağlam quipusun hala var olduğu ve nerede olduğu belirsizdir.

"Quipu", "düğüm" veya "düğüm atmak" anlamına gelen bir Quechua kelimesidir. "Qipu" ve "khipu" terimleri, aynı kelimenin yazım varyasyonlarıdır. "Quipu" geleneksel İspanyolca yazım biçimidir.

Araştırmacılar tarafından bugüne kadar incelenen quipus hakkında kaydedilen bilgilerin çoğu, ondalık sistemdeki sayılardan oluşmaktadır: örneğin "Hintli şefler hangi eyaletin diğerinden daha fazla kaybettiğini tespit ediyor ve aralarındaki kayıpları dengeliyor" gibi.
İspanyolların Peru'yu fethinin ilk yıllarında, İspanyol yetkililer yerel haraç ödemeleri veya mal üretimi konusundaki anlaşmazlıkları çözmek için genellikle quipus'a güveniyorlardı.

Bazı düğümlerin yanı sıra renk gibi diğer özelliklerin deşifre edilmemiş sayısal olmayan bilgileri temsil ettiği düşünülmektedir. Genel olarak sistemin alfabedeki harflere benzer fonetik semboller içermediği düşünülmektedir.

Gary Urton tarafından başlatılan Khipu Veritabanı Projesi (KDP), bir quipu'daki (bir köyün adı olan Puruchuco) ilk kelimenin kodunu çözmüş olabilir. Bu varsayım doğruysa, quipus, 3 boyutlu bir sistemde kaydedilen karmaşık bir dilin bilinen tek örneğidir.

Alfabetik bir yazı sisteminin yokluğunda, bu sade ve son derece taşınabilir icat şaşırtıcı derecede hassasiyet ve esnekliğe ulaşmıştı. Quipu tarihleri, istatistikleri, hesapları ve hatta soyut fikirleri bile kaydedebilir. Quipu bugün hala Güney Amerika'da kullanılıyor.

Quipu, çeşitli yüksekliklerden, çeşitli şekillerde bağlanmış birçok renkler, ipler ve bazen yüzlerce atılmış düğümler kullanır.
Bu kombinasyonlar, soyut biçimde, geleneksel halk hikayelerinden ve şiirden önemli bölümleri bile temsil edebilir.
Üç farklı düğüm tipi var: Tek düğüm, uzun düğüm ve sekiz biçimli düğüm.
Kullanılan çeşitli renk tonları da belirli bir anlam taşıyabilir. Bu nedenle, düğümün türü, ipteki konumu, toplam düğüm sayısı ve düğümlerin sırası, potansiyel olarak çok sayıda anlam oluşturmak için bir araya gelebilir.

Tüm yöntem, ondalık konumsal bir sisteme dayanıyordu, ve kullanılan en büyük ondalık sayı 10.000 idi.
İnka matematik sistemi, bugün kullanılan kendi sistemimizle neredeyse tamamen aynıydı.
Belirli bir quipunun sistemindeki sayılar veya birimler, ilk dizedeki ipten en uzaktaki dizelerle gösterilir ve bir tür anahtar görevi görerek en önemli unsur olur.

Farklı düğüm türleri farklı anlamlara sahipti. Örneğin, bir düğüm, düğüm içindeki ipin dönüşleriyle bir ila dokuz arasında bir sayı gösterebilir.

Sekizlik bir düğüm sabit bir değeri gösterebilir, bir 'acemi' düğümü on sayısına eşittir ve bir düğüm eksik olan bir dize sıfır anlamına gelir.
İkincil ipler de, herhangi bir tek dizeden asılabilir ve bunlar bu dizenin bir istisna olduğunu, dahil olmadığını veya diğer dizeler için ikincil öneme sahip olduğunu gösterebilir.
Son olarak, tek quipu belirli ve anlamlı bir sırayla diğerleriyle birleşebilir.

Doğal olarak, quipunun bilgi depolama potansiyelini en üst düzeye çıkarmak adına, yapılan işin de daha iyi olması için eşlik eden bir sözlü kayıtçılara ihtiyaç duyuldu.
Bu sebeple, birçok khipu kamayuq (sırasıyla uzman ve gözetmen demek) adında uzman veya usta yetiştirildi.
Bu kişiler, belirli bir quipuyu tam olarak açıklayan sözlü bir rapor ezberlediler ve iş geleneksel olduğu için sözlü kısımlar nesilden nesile aktarıldı.
Bununla birlikte, ezberdeki hatalar ciddi şekilde cezalandırılabileceğinden, işe bağlı belirli bir baskı vardı.

Quipu ayrıca imparatorluk fetihlerini ve kraliyetin nesillerini kaydetmek için kullanıldı. İller için nüfus sayımı verilerini, yani toplam sayıları, belirli sayıda kadın ve erkek, çocuk, evli ve evlenmemiş gibi bilgileri kaydetmek için kullanmaya elverişliydiler.

Quipunun kayıt için kullanıldığı diğer veri türleri arasında hesaplar, depolar, vergiler (malla yapılan ödeme), hayvancılık, arazi ölçümleri, ordular ve teçhizatları, astronomi ve takvimler vardı. Quipu, kısa sözlü beyanlar da iletilmek üzere, İnka posta ulakları (Çaski adı verilen) tarafından da kullanıldı.

İnkalarda herkes khipu okuyabilecek ve üretebilecek biçimde eğitildi. Khipu konusunda üst düzey eğitim alan insanlara ise quipucamayoc denirdi. Khipu’nun bekçileri olarak bilinen bu kişiler, hem khipu hazırlar hem de yazarlardı.