Beyaz Altın Lityum

Beyaz Altın Lityum

Periyodik cetvelin üçüncü elementi olan lityum (Li) (Lâtince 'Lithos=Taş), 1800 yılında LiAlSiO (Lityum aliminyum silika) olarak keşfedilmiştir. Yumuşak ve gümüşümsü beyaz bir metal olan lityum, tabiatta saf hâlde bulunmamakta; yer kabuğunun bir kilogramında ancak 20 mg miktarında yer almaktadır. Lityum, oksijenle birleşince lityum oksit bileşiği oluşur. Yoğunluğu en az metal özelliğine sahip lityuma, yüksek miktarda enerji depolama tekniğine uygun bir hususiyet verilmiştir. Bu hususiyeti sayesinde lityum, günümüzde pillerde ve bataryalarda elektrik enerjisi depolamak için kullanılmaktadır.

Günümüzde cep telefonları, dizüstü bilgisayarlar ve elektrikli arabaların kullanımının artmasıyla lityuma olan ilgi de artmaya başlamıştır. Lityum pillerini/bataryalarını şarj etmek için tam olarak boşalmalarını beklemek gerekmemektedir. MIT'in bir araştırmasına göre ilerde, lityum kullanılarak üretilecek olan piller çok hızlı bir şekilde doldurulabilecek; bugün saatler alan bir şarj işlemi, belki de birkaç saniye veya dakikada tamamlanabilecektir. "Lityum-iyon pilleri"nden daha verimli olması beklenen "Lityum-sülfür pilleri" ile ilgili çalışmalar ise hâlâ devam etmektedir.

20. yüzyılda benzin ve mazot ile çalışan arabalar, petrolü dünyanın en değerli ticarî metaı hâline getirmiştir. Son yıllarda artan petrol fiyatları ve temiz enerji kaynaklarının gündeme gelmesi lityumu 21. yüzyılın temiz enerji kaynakları arasında önemli bir konuma yükseltmiştir.

Lityum elementini daha yakından tanımak için gerilere, milyarlarca yıl önce meydana geldiğine inanılan büyük patlama (Big Bang) ânına gidelim. Bilim adamlarınca Big Bang hâdisesinden birkaç saniye sonra periyodik cetvelin 1. ve 2. elementleri olan hidrojen ile helyum, ilk birkaç dakikasında ise lityum atomlarının yaratıldığı öne sürülmektedir. Lityum aynı zamanda, yıldızlar arası bulutlara giren kozmik ışınlar vasıtasıyla da meydana gelmektedir. Nükleer reaksiyon başlatan parçacıklar gibi, kozmik ışınlar da atmosferde karbon, azot ve oksijen molekülleri ile çarpıştıklarında, yüksek enerji karakteri taşımaktadır. Toz ve gaz bulutlarının bir araya gelmesi ile oluşan yıldızların ilk dönemlerindeki lityum bolluğu, yıldızların gençliğinin kesin bir göstergesidir; bu sebepten bu element yıldızların parmak izleri olarak da adlandırılmaktadır. Yıldız yaşlandıkça lityumu yakıt olarak kullanıp bitirdiği anlaşılmaktadır. Orta yaşlı bir yıldız olan Güneş'in atmosferinde ölçülebilecek kadar lityum bulunmamaktadır.