Atatürk Köşkü (Trabzon)

**KuLeVa** · 15 Nisan 2026, 13:40

Soğuksu Mahallesi'nde, 1910 yılında Rum asıllı tüccar Konstantin Kabayanidis tarafından inşa edilen Atatürk Köşkü, mimarı Alexder Kakulidis ile Anadolu’daki art nouveau sanat üslubunun nadir örneklerindendir. Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 1924, 1930 ve 1937 yıllarında köşkü ziyaret etmiştir. 1923'te hazineye devredilen yapı, 1943'te müze haline getirilmiş ve 2023 yılında kapsamlı bir restorasyondan geçmiştir.

Trabzon şehrinin güneybatısında şehir yerleşkesinden 250 m yüksekteki Soğuksu Mahallesinde sayfiye evi olarak inşa edilmiştir. Köşkün inşa edildiği arazinin 1905 yılında satın alındığı, 1906 yılında da Osmanlı Devletinden resmi izin alınarak yapıma başlandığı arşiv kayıtlarıyla sabittir. Banisinin Trabzon’un levantenlerinden Konstantin Kabayanidis olduğu bilinen köşkün inşa süresinin 1910 yılında bittiği eski fotoğraflardan anlaşılmaktadır. 1923 yılında imzalanan Lozan Antlaşması Mübadele maddelerine istinaden hazineye devredilmiştir. Gazi Mustafa Kemal’in 1924 Trabzon ziyaretinde uğrayıp çok beğendiği bu köşkü, Trabzon halkı 1926 yılında kendisine hediye etme kararı almışsa da bu durum 1931 yılında gerçekleşebilmiştir. 1930 ve 1937 yıllarındaki Trabzon ziyaretlerinde de köşke uğrayan Atatürk, vasiyetlerinden birisini burada yazmıştır. Daha sonra mülkiyeti kardeşi Makbule Boysan’a geçen köşk, 1943 yılında belediye tarafından parası ödenerek satın alınmış ve müze haline dönüştürülmüştür. 1955, 1963, 2005 yıllarında yapılan bilimsellikten uzak restorasyonlarda önemli tahribatlar yaşamış ve 2023 yılında kapsamlı ve nitelikli bir restorasyonla bu durum düzeltilmiştir.********
Proje müellifinin Raimando D’aranco olduğu düşünülen yapının yerli mimar Aleksadr Kakulidis’in yürütücülüğünde tamamlandığı anlaşılmaktadır. Dönemin başkent yapılarının bir çoğunda uygulanan art nouveau sanat üslubu ile bodrum üzerine üç katlı olarak inşa edilmiştir. Orta sofalı ev tasarımı gösteren yapıdaki veranda ve doğu giriş holünün biçimsel eğrilmeleri ve kütlesel çıkıntılar, köşkün ana inşa üslubu art nouveaunın plana yansıması olarak değerlendirilmelidir. Köşkün ana yapı malzemesi, kesme/moloz taş, yığma tuğla ve ahşaptır. Bina taşıyıcı sistemi yığma inşa tekniği ile yapılmıştır. Bağlayıcı olarak kullanılan kireç esaslı harca, elek altı kara kum agregası ve keten kıtığının katıldığı son restorasyon raspası esnasında tecrübe edilmiştir. Köşkün kütle kompozisyonunda izlenen; ovalleştirmeler/eliptik biçimlenmeler, kademelenme, iç ve dış bükeylik, yatay-dikey tezatlığı, açık ve kapalı alan karşıtlığı, devinim ve anlık hareketlenmeler tercih edilen art nouveaunun cephe ayrıntılarında beliren üslup uygulamalarıdır. Köşkün frontal yüzü olarak düzenlenen kuzey cephesi, verandayı saran eliptik merdivenleri, ana kütleden dışa taşırılmış verandası, neogotikten devşirilen ani yükselim çizgilerine sahip kademeli teras katı ve nihayet art nouveau üslubuyla karakterize olmuş beşik kemer yayıyla paralel ilişkili ilginç sundurma kemeri ile tanımlanan üslup düzenin somutlaşmış görüntüsünü içermektedir.*
Atatürk Köşkü’nün dış cephelerinde, forumların biçimleriyle oynanarak elde edilen hareket ve estetik, iç mekândaki süsleme programına da yansıtılmıştır. Köşkün bağımsız birimlerinin taban döşemelerinde karo mozaik, ıslak zemin duvarlarında seramik, tavanlarında alçı ve doğrama, camlarında da yüzey aşındırma tekniği ile yapılan vitray bezeme unsurları ağırlıklıdır.

Benzer Konular:

Şu anda bu konuyu görüntüleyen etkin kullanıcılar: 1 (0 üye ve 1 konuk)