Mezopotamya’daki 8.000 Yıllık Çiçek Motifleri, Yazıdan Önce Matematiğin Varlığına İşaret Ediyor

**KoJiRo** · 28 Şubat 2026, 08:19

Kuzey Mezopotamya’daki Halaf dönemi çömleklerindeki çiçek desenleri, yazıdan binlerce yıl önce matematiksel düşüncenin varlığına işaret ediyor

Kuzey Mezopotamya’da binlerce yıl önce üretilen ve zarif bitkisel motiflerle süslenen çanak çömlekler, matematiksel düşüncenin kökenine dair yeni bir tartışmayı gündeme taşıdı.

Kudüs İbrani Üniversitesi’ne bağlı Arkeoloji Enstitüsü’nden araştırmacıların yayımladığı çalışmaya göre, Türkiye – Suriye sınırının güneyinde varlığını sürdüren Halaf kültürüne ait bazı kaplardaki çiçek desenleri rastlantısal değil; belirli sayı dizilerini ve simetri anlayışını yansıtıyor.

Journal of World Prehistory dergisinde yayımlanan araştırma, Halaf kültürünün MÖ 6200–5500 yılları arasına tarihlenen boyalı seramiklerinde bitkisel motiflerin sistematik biçimde kullanıldığını belirtiyor.

Çalışmada, çiçek yapraklarının 4, 8, 16, 32 gibi 2 sayısının kuvvetleri şeklinde tekrarlandığı; bazı düzenlemelerde ise 64 çiçekten oluşan kompozisyonlara rastlandığı aktarılıyor. Ekip, bu tür dizilerin aritmetik bilgiye işaret edebileceğini savunuyor.

Kuzey Mezopotamya’daki Seramikler Sanatla Matematiği Buluşturuyor

Yüksek lisans öğrencisi ve çalışmanın ortak yazarı Sarah Krulwich ile arkeoloji profesörü Yosef Garfinkel, son yüzyılda Kuzey Mezopotamya’daki farklı alanlardan çıkarılan bitkisel bezemeli seramik parçalarını derledi.

Yaklaşık 400 örnek üzerinde yapılan incelemede, çoğu parçadaki yaprak sayılarının 2, 4, 8, 16, 32 ve 64 gibi belirli sayılarda toplandığı belirtildi. Araştırmacılar, birkaç istisnanın daha düşük işçilikle yapılmış olabileceğini not ediyor.

“Tesadüf Olamaz”

Çalışma, söz konusu desenlerin daireyi simetrik parçalara bölme ve dengeli kompozisyon kurma becerisi gerektirdiğini vurguluyor.

Buna göre çömleklerin üzerindeki motifler, yazının ortaya çıkışından binlerce yıl önce insanların bölme, sıralama ve denge gibi kavramları görsel olarak kurgulayabildiğini düşündürüyor.

Mezopotamya’da Bilinenden Daha Eski Bir Matematik Geleneği Olabilir

Bulguların bir başka boyutu da Mezopotamya’da daha sonraki dönemlerde yaygınlaşan matematik sistemleriyle ilgili.

Tarihsel olarak Babil ve Sümer geleneğinde 60’lık tabanın öne çıktığı biliniyor. Araştırmacılar ise Halaf dönemindeki bu düzenli dizilerin, bölgede daha erken bir matematiksel geleneğe işaret edebileceğini değerlendiriyor.

Çalışmaya dışarıdan görüş veren Laurent Davin ise bulguların, matematiksel bilişin yazıdan önce; çömlek boyama ve mühür kazıma gibi zanaat pratiklerinin içinde gelişmiş olabileceğini gösterdiğini belirtiyor.

Araştırmacılara göre bu tür sayısal düzenlerin gündelik hayattaki ürün paylaşımı veya ortak alanların düzenlenmesi gibi pratiklerden beslenmiş olması mümkün.

Öte yandan kaplarda betimlenen bitkilerin tarımsal ürünler olmaması, motiflerin yalnızca “anlatmak” için değil; estetik ve duygusal etki için de seçildiği ihtimalini güçlendiriyor.

Kaynak: [Only registered and activated users can see links. ]

Benzer Konular:

Şu anda bu konuyu görüntüleyen etkin kullanıcılar: 1 (0 üye ve 1 konuk)