Dr Ox'un Deneyi - Jules Verne

Doktor Ox: Doktor Ox, bilimsel dehasını etik sınırlar tanımayan bir kibirle birleştiren, deney takıntısı güçlü bir bilim insanıdır. Kasabayı aydınlatma sistemi bahanesiyle kandırarak oksijen yoğunluğunu manipüle eder, insanların karakterlerini değiştirir ve toplumsal dönüşümü yalnızca bir laboratuvar gözlemi olarak görür. Onun için Quiquendone halkı, duyguları ve iradesi olan bireyler değil, kimyasal tepkimeleri incelenecek organizmalardır. Bilimsel merakı, sorumluluk duygusunun tamamen önüne geçmiştir. Deneyin kasabayı savaşa sürüklediğini görse bile durmayı reddeder. Ox, hikayede kontrolsüz bilimin nasıl yıkıcı olabileceğini temsil eden merkezi antagonistik figürdür.
Ygène (Gideon Egen): Ygène, Doktor Ox’un sadık fakat vicdan sahibi asistanıdır, deneyin bilimsel yönüne hayran olsa da ortaya çıkan sonuçlar karşısında giderek huzursuzlanır. Başlangıçta Ox’un otoritesine boyun eğen, teknik zekâsıyla deneyin uygulanmasına katkı sağlayan bir karakterdir. Ancak kasabalıların öfke patlamaları, hayvanların agresifleşmesi ve sosyal düzenin çöküşü karşısında etik sezgileri ağır basar. Bilimsel merak ile insani sorumluluk arasında sıkışan Ygène, kritik anda yaşanan tehlikeyi halka duyurmak için cesaret gösterir ve Ox’un karşısında durur.
Van Tricasse: Belediye başkanı Van Tricasse, Quiquendone’un yüzyıllardır süren ağırkanlılığının adeta kurumsal tezahürüdür. Son derece temkinli, kararsız ve pasif bir liderdir; bir karar vermek için yıllarca tartışabilir, çoğu zaman hiçbir adım atmaz. Siyasî otoritesi semboliktir ve kasabanın uyuşuk ritmini korumaktan öteye geçmez. Doktor Ox’un deney gazıyla karşılaştığında ise bu aşırı sakinlik birdenbire saldırganlığa, öfkeye ve aceleci kararlara dönüşür. Van Tricasse’nin bir anda savaş naraları atan bir figüre evrilmesi, deneyin toplumsal psikoloji üzerindeki etkisini en açık biçimde gösterir. O, hem bozulmadan önceki statükonun hem de manipülasyon sonrası kaosun aynasıdır.
Niklausse: Niklausse, Van Tricasse’nin yakın danışmanı olarak onun karakterinin neredeyse kopyasıdır. Temkinli, tartışmayı seven, yavaş düşünen ve değişime kapalıdır. Kasabanın ağır ritmine en çok uyum sağlayan figürlerden biridir. Bu nedenle de Doktor Ox’un gaz deneyinin etkisiyle yaşadığı dönüşüm daha çarpıcı olur. Fabrikada oksijen yoğunluğunun arttığı ortamlarda birden hararetlenen, bağıran, agresifleșen; dışarı çıktığında ise sakinliğine geri dönen Niklausse, bireyin davranışının nasıl çevresel ve biyokimyasal etkilere bağlı olarak değişebileceğini sembolize eder.
Frantz: Frantz, Quiquendone’un ağırkanlı gençlerinden biridir ve Suzel’e duyduğu aşkı yıllardır açıkça ifade edemeyecek kadar çekingen, utangaç ve pasiftir. Onun karakteri, kasabanın baskın kültürel temposunu mükemmel şekilde yansıtır. Ancak Doktor Ox’un deneyi devreye girdikçe Frantz’ın kişiliği hızla değişir; cesareti artar, kıskançlıkları belirginleşir, agresifleşir ve sonunda rakibi Kollert ile düelloya kalkışacak kadar gözü kara olur. Frantz bu yönüyle hikayede kimyasal müdahale altında değişen bireyin en dramatik örneğidir; normal hâlindeyken yumuşak başlı, deney altında ise ateşli ve kontrolsüzdür.
Suzel: Suzel, en sakin, en dingin ve geleneksel karakterlerden biridir. Nehrin kıyısında sessiz yürüyüşlere çıkan, duygu ve davranışlarında ölçülü, nazik ve kasabanın yavaş ritmine tamamen uyumlu bir genç kadındır.

Doktor Ox’un Deneyi, sakinliğiyle ünlü Quiquendone kasabasının, bilim insanı Doktor Ox’un gizli bir deneyine hedef olmasını anlatır. Ox, aydınlatma sistemi bahanesiyle kasabanın içine saf oksijen pompalar ve bu kimyasal müdahale halkın karakterini bütünüyle değiştirir. Yavaş, barışçıl insanlar birden öfkeli, saldırgan ve savaş yanlısı bir topluluğa dönüşür. Deney kontrolden çıkıp kasaba savaşa sürüklenirken, sonunda gaz tesisinin patlamasıyla her şey normale döner. Roman, bilimin etik dışı kullanımını ve kitlelerin ne kadar kolay manipüle edilebileceğini hicivli bir dille eleştirir.





Alıntı: Kitapdiyari